به گزارش دکل پرس، مهم‌ترین ویژگی بازار جهانی گازوئیل در سال ۲۰۲۶، فاصله گرفتن روند عرضه فرآورده‌های نفتی از وضعیت عرضه نفت خام است. در حالی که بخشی از صادرات نفت خام کشورهای تولیدکننده بهبود یافته، تولید و صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده همچنان با محدودیت روبه‌رو است.

بر اساس گزارش اکتبر آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات دریایی گازوئیل و گازاویل جهان در ۹ ماه نخست سال جاری میلادی به‌طور متوسط به حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که ۱۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است. در سپتامبر نیز صادرات جهانی این فرآورده حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز کمتر از سپتامبر سال گذشته بود.

بخش مهمی از این کاهش به افت صادرات روسیه و کشورهای خاورمیانه مربوط می‌شود. مجموع صادرات خالص گازوئیل این دو منطقه در سپتامبر به حدود ۸۲۰ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به سال قبل حدود ۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش نشان می‌دهد. افزایش صادرات آمریکا و چین نیز نتوانسته این افت را جبران کند؛ هرچند صادرات این دو کشور نسبت به سال گذشته حدود ۶۱۰ هزار بشکه در روز بیشتر بوده است.

اختلال در زنجیره تأمین خاورمیانه

تنش‌های نظامی در خاورمیانه، حمله به زیرساخت‌های انرژی، محدودیت فعالیت پالایشگاه‌ها و نااطمینانی در تردد نفتکش‌ها، جریان صادرات فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار داده است. اگرچه صادرات نفت خام کشورهای حاشیه خلیج فارس در سپتامبر بهبود یافت، صادرات فرآورده‌های نفتی با سرعت کمتری بازیابی شد.

طبق آمار آژانس بین‌المللی انرژی، صادرات فرآورده‌های نفتی خاورمیانه در سپتامبر با افزایشی ۲۱۰ هزار بشکه‌ای به حدود ۱.۹ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این رقم پیش از بحران حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز بود. این فاصله نشان می‌دهد بازگشت نفت خام به بازار، لزوماً به معنای احیای عرضه گازوئیل و دیگر فرآورده‌ها نیست.

تنگه هرمز نیز همچنان یکی از نقاط حساس بازار به شمار می‌رود. افزایش ریسک حمل‌ونقل دریایی، هزینه بیمه و کرایه نفتکش‌ها را بالا برده و انتقال فرآورده‌های نفتی را دشوارتر کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده جریان کلی نفت از تنگه هرمز در سپتامبر به حدود ۱۰.۹ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که همچنان از سطح پیش از جنگ پایین‌تر است.

روسیه با محدودیت پالایش و صادرات روبه‌روست

روسیه که پیش‌تر یکی از تأمین‌کنندگان مهم گازوئیل در بازارهای بین‌المللی بود، در سال ۲۰۲۶ با آسیب به تأسیسات پالایشی، کاهش ظرفیت عملیاتی برخی واحدها و محدودیت‌های صادراتی روبه‌رو شده است. از این رو، تغییر سیاست‌های صادراتی به‌تنهایی نمی‌تواند عرضه این کشور را به سطح موردنیاز بازار بازگرداند.

در اکتبر، توافقی میان دولت دونالد ترامپ و روسیه برای تسهیل صادرات گازوئیل مطرح شد. با این حال، محموله اولیه حدود ۳۰۰ هزار تنی، معادل تقریبی ۲.۲۵ میلیون بشکه، در صورت توزیع طی یک ماه تنها حدود ۷۳ هزار بشکه در روز به عرضه اضافه می‌کرد. این میزان در مقایسه با برآورد یکی از تحلیلگران شرکت کپلر، مبنی بر نیاز بازار به حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز عرضه اضافی برای ایجاد تغییر محسوس، محدود است.

آسیا نفت خام وارد می‌کند، اما فرآورده کمتری دریافت می‌کند

آسیا، به‌عنوان بزرگ‌ترین منطقه واردکننده انرژی، آثار کمبود گازوئیل را به‌وضوح تجربه می‌کند. بر اساس گزارش رویترز در دوم نوامبر و داده‌های شرکت کپلر، واردات نفت خام آسیا در اکتبر به حدود ۲۶.۳۹ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این میزان در سپتامبر ۲۴.۲۴ میلیون بشکه در روز بود و به سطح پیش از جنگ نزدیک شد.

با این حال، واردات فرآورده‌های پالایش‌شده، از جمله گازوئیل و بنزین، همچنان ضعیف باقی ماند. این وضعیت نشان می‌دهد چالش بازار آسیا فقط دسترسی به نفت خام نیست، بلکه ظرفیت پالایش و انتقال فرآورده به بازار مصرف نیز محدود شده است.

چین در این میان نقش مهمی دارد. این کشور در اکتبر صدور مجوز صادرات سوخت را از سر گرفت، اما حجم مجوزهای صادرات ترکیبی بنزین، گازوئیل و سوخت جت حدود ۳.۷ میلیون تن بود؛ رقمی کمتر از سطح مورد انتظار برای سپتامبر. بنابراین، میزان واقعی بارگیری محموله‌های چین همچنان در تعیین سهم این کشور در جبران کمبود بازار اهمیت دارد.

اروپا و آمریکا زیر فشار کمبود و افت ذخایر

وابستگی اروپا به واردات فرآورده‌های نفتی و محدودیت ظرفیت پالایشی، این منطقه را در برابر کاهش صادرات روسیه و خاورمیانه آسیب‌پذیر کرده است. بر اساس گزارش مؤسسه اس‌اندپی گلوبال در ۱۹ اکتبر، بازار فیزیکی گازوئیل اروپا با محدودیت شدید عرضه روبه‌رو بود و حاشیه قیمت گازوئیل در بازار «آرا» در ۱۶ اکتبر از ۷۴ دلار به ازای هر بشکه فراتر رفت.

در آمریکا نیز ذخایر سوخت‌های تقطیری کاهش یافت. داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد این ذخایر در هفته منتهی به ۲۳ اکتبر به حدود ۱۰۲.۸ میلیون بشکه رسید؛ در حالی که در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر ۱۰۷.۴ میلیون بشکه بود. دولت آمریکا برای کاهش فشار بازار، افزایش تولید پالایشگاه‌ها و تسهیل ورود محموله‌های خارجی را دنبال می‌کند، اما محدودیت ظرفیت تولید و رقابت با خریداران دیگر مناطق همچنان پابرجاست.

گازوئیل از نفت خام گران‌تر شد

فاصله قیمت گازوئیل با نفت خام که با عنوان «کرک اسپرد» یا حاشیه پالایشی شناخته می‌شود، یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی وضعیت این بازار است. در سال ۲۰۲۶، محدودیت عرضه فرآورده‌ها باعث شد قیمت گازوئیل سریع‌تر از قیمت نفت خام افزایش یابد.

طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، قیمت جهانی گازوئیل در سپتامبر از ۲۰۰ دلار به ازای هر بشکه عبور کرد و به رکوردهای تاریخی رسید. اگرچه قیمت‌ها پس از فروکش نسبی برخی فشارهای بازار کاهش یافت، همچنان نزدیک به دو برابر قیمت نفت خام و سطوح پیش از بحران باقی مانده‌اند. در نتیجه، کاهش قیمت نفت خام به‌تنهایی برای بازگرداندن قیمت گازوئیل به شرایط عادی کافی نیست.

محدودیت عرضه ممکن است تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد

آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده فعالیت پالایشگاه‌های جهان پس از رسیدن به کف فصلی ۸۱.۳ میلیون بشکه در روز در اکتبر، تا پایان سال به ۸۴.۶ میلیون بشکه در روز افزایش یابد. این رشد می‌تواند در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۷ بازار را به سمت مازاد عرضه سوق دهد، اما برای جبران کسری انباشته‌شده در سال ۲۰۲۶ کافی نخواهد بود و محدودیت عرضه ممکن است تا بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند.

از سوی دیگر، آژانس پیش‌بینی کرده تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به‌طور متوسط ۲.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یابد و گازوئیل حدود ۲۵ درصد از این افت را به خود اختصاص دهد. کاهش تقاضا می‌تواند از شدت فشار بازار بکاهد، اما مشکلات ساختاری در تولید و توزیع فرآورده‌های پالایش‌شده را برطرف نمی‌کند.

افزایش ذخایر راهبردی و آزادسازی محموله‌های اضطراری نیز می‌تواند به مدیریت کوتاه‌مدت بازار کمک کند، اما جایگزین پایداری برای تولید و صادرات پالایشگاهی نیست. بهبود پایدار عرضه به بازگشت ظرفیت پالایشگاهی خاورمیانه و روسیه، کاهش ریسک‌های امنیتی مسیرهای انتقال انرژی و افزایش صادرات کشورهایی مانند چین و آمریکا وابسته است.

در مجموع، بازار جهانی گازوئیل بیش از آنکه با کمبود نفت خام روبه‌رو باشد، با بحران تولید و توزیع فرآورده‌های پالایش‌شده مواجه است. افت صادرات روسیه و خاورمیانه، کاهش ذخایر، محدودیت پالایشگاه‌ها و افزایش هزینه حمل‌ونقل، این فرآورده را به یکی از حساس‌ترین بخش‌های بازار جهانی انرژی تبدیل کرده است؛ بحرانی که حتی با کاهش نسبی قیمت نفت خام نیز به‌سرعت برطرف نخواهد شد.