به گزارش دکل پرس، هم‌زمان با انتشار اخبار مربوط به تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا، نگاه‌ها بار دیگر به صنعت نفت، گاز و پتروشیمی کشور دوخته شده است؛ صنعتی که طی سال‌های اخیر تحت فشار تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های مالی و فرسودگی تجهیزات، بخشی از ظرفیت‌های توسعه‌ای خود را از دست داده است.کارشناسان معتقدند در صورت نهایی شدن توافق و کاهش محدودیت‌های اقتصادی، صنعت انرژی ایران می‌تواند وارد یکی از مهم‌ترین دوره‌های نوسازی و بازسازی خود در دهه اخیر شود.

گشایش مالی؛ نخستین حلقه زنجیره تحول

یکی از مهم‌ترین پیامدهای احتمالی رفع تحریم‌ها، افزایش صادرات نفت و دسترسی مجدد به منابع ارزی بلوکه‌شده ایران در خارج از کشور است. برآوردها نشان می‌دهد آزادسازی میلیاردها دلار منابع مالی می‌تواند بخش مهمی از نیاز سرمایه‌ای پروژه‌های نیمه‌تمام نفت، گاز و پتروشیمی را تأمین کند.

این منابع، در صورت هدایت هدفمند، علاوه بر تکمیل طرح‌های متوقف‌شده، می‌توانند به توسعه زیرساخت‌های انتقال انرژی، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و بهبود فناوری‌های فرآورش اختصاص یابند؛ حوزه‌هایی که طی سال‌های تحریم با کمبود سرمایه‌گذاری مواجه بوده‌اند.

نوسازی تجهیزات؛ ضرورتی فراتر از توسعه

بخش قابل توجهی از تجهیزات پالایشگاهی، کمپرسورها، توربین‌ها و سامانه‌های کنترل فرآیندی کشور طی سال‌های گذشته با محدودیت تأمین قطعات و فناوری روبه‌رو بوده‌اند. به همین دلیل، رفع موانع بین‌المللی تنها به معنای افزایش صادرات نفت نیست، بلکه فرصتی برای بازسازی زیرساخت‌های فرسوده صنعت انرژی محسوب می‌شود.

متخصصان معتقدند دسترسی به فناوری‌های نوین پالایشی، کاتالیست‌های پیشرفته و تجهیزات با راندمان بالا می‌تواند بهره‌وری پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی را به‌طور محسوسی افزایش دهد. همچنین توسعه فناوری‌های تبدیل گاز به مایع (GTL) و فرآورش محصولات با ارزش افزوده بالا می‌تواند وابستگی اقتصاد انرژی کشور به خام‌فروشی را کاهش دهد.

پتروشیمی؛ پیشران درآمدهای غیرنفتی

در میان بخش‌های مختلف صنعت انرژی، پتروشیمی بیشترین ظرفیت را برای بهره‌برداری از فضای پساتحریم دارد. پروژه‌های توسعه‌ای در مناطق ایلام، دهلران، عسلویه و سواحل مکران که طی سال‌های گذشته با محدودیت منابع مالی یا تأخیر در تأمین تجهیزات مواجه شده بودند، می‌توانند بار دیگر در مسیر اجرا قرار گیرند.

توسعه واحدهای الفین، پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن و سایر صنایع پایین‌دستی علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، زمینه افزایش صادرات غیرنفتی و اشتغال‌زایی گسترده را فراهم خواهد کرد. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که آینده اقتصاد انرژی ایران بیش از آنکه در فروش نفت خام تعریف شود، در تکمیل زنجیره ارزش پتروشیمی و تولید محصولات نهایی نهفته است.

سرمایه خارجی؛ فرصتی که نیازمند تضمین است

با وجود فضای مثبت ایجادشده، تجربه سال‌های پس از برجام نشان می‌دهد صرف لغو تحریم‌ها برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی کافی نیست. بسیاری از قراردادهای بزرگ انرژی در گذشته به دلیل تداوم ریسک‌های بانکی، ابهام‌های حقوقی و نگرانی شرکت‌های بین‌المللی از بازگشت تحریم‌ها به نتیجه نرسیدند.

از این رو، کارشناسان بر ضرورت ایجاد سازوکارهای پایدار بانکی، ارائه تضمین‌های حقوقی به سرمایه‌گذاران، توسعه ابزارهای بیمه ریسک و افزایش شفافیت قراردادهای نفتی تأکید دارند. بدون این الزامات، ورود سرمایه خارجی ممکن است کوتاه‌مدت و محدود باقی بماند.

فرصت تاریخی برای یک تحول ساختاری

برآوردها نشان می‌دهد صنعت نفت و گاز ایران برای بازگشت کامل به ظرفیت‌های بالقوه خود و اجرای پروژه‌های توسعه‌ای، به ده‌ها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید نیاز دارد. رفع تحریم‌ها، در صورت تحقق، تنها آغاز مسیر خواهد بود؛ مسیری که موفقیت آن به اصلاحات ساختاری، ثبات مقررات، تسهیل فضای کسب‌وکار و مدیریت هوشمند منابع مالی وابسته است.