به گزارش دکل پرس، نزدیک‌شدن به ماه‌های پایانی سال، بار دیگر زنگ هشدار افت فشار و سهمیه‌بندی گاز در بخش‌های صنعتی را به صدا درآورده است. تجارب فصول سرد گذشته و آمارهای رسمی بخش انرژی نشان می‌دهد در روزهای یخبندان، با جهش مصرف در بخش‌های خانگی و تجاری تا مرز ۷۲۰ میلیون مترمکعب در روز، شبکه سراسری انتقال با شکاف عمیق تولید و تقاضا روبه‌رو می‌شود.

سعید توکلی مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، ناترازی اوج زمستان را رقمی بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز عنوان کرده و یادآور شده که این ساختار نامتوازن حاصل روندی طولانی‌مدت بوده و حل آن نیازمند راهکارهای زیربنایی است؛ کسری شدیدی که برای زمستان پیش‌رو نیز از سوی تحلیل‌گران رقمی در بازه ۲۵۰ تا ۳۵۰ میلیون مترمکعب تخمین زده می‌شود.

اولویت‌بندی شبکه و سهم پتروشیمی‌ها از محدودیت

سازوکار توزیع گاز در فصول سرد سال، حفظ پایداری شبکه گاز شهری را در صدر اولویت قرار می‌دهد و همین موضوع خطوط تولید صنایع انرژی‌بر و صادرات‌محور را در کانون کاهش مصرف می‌نشاند. رضا سپهوند سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، اخیراً هشدار داده است که محدودیت‌های گازی بخش صنعت در سال جاری ممکن است گسترده‌تر از فصول گذشته باشد؛ هشداری که به‌ویژه پس از بروز اختلالات در برخی فازهای پارس جنوبی و روند تدریجی بازیابی ظرفیت تولید، حساسیت مضاعفی یافته است.

صورت‌حساب زیان‌های روزانه و افت صادرات

هزینه این محدودیت فصلی در آمارهای مالی مجتمع‌های پتروشیمی کاملاً بازتاب یافته است. احمد مهدوی ابهری دبیرکل انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی، خبر داده که در پیک سرمای گذشته، قطع گاز ۱۲ مجتمع پتروشیمی روزانه نزدیک به ۱۴ میلیون دلار به درآمدهای صادراتی آسیب زده است.

بررسی چالش‌های تأمین خوراک پتروشیمی‌ها نیز نشان می‌دهد درآمد از دست رفته سالانه ناشی از توقف تزریق گاز متان به رقمی حدود ۷۰۰ میلیون دلار می‌رسد و ظرفیت خالی ایجادشده در خطوط تولید به دلیل کسری خوراک، ارزشی اقتصادی معادل ۲۰ میلیارد دلار دارد.

حساسیت زنجیره متانول و بازار ارز

این در حالی است که مجتمع‌های متانولی و اوره‌سازان، مصرف‌کننده مستقیم گاز طبیعی به‌عنوان خوراک خط تولید هستند و هرگونه قطعی مقطعی، فرآیند عملیاتی آن‌ها را با هزینه‌های سنگین استهلاک، راه‌اندازی مجدد و از دست رفتن تعهدات در بازار جهانی روبه‌رو می‌سازد. از سوی دیگر، بخش عمده عرضه اسکناس و حواله در سامانه نیما توسط صادرکنندگان پتروشیمی انجام می‌شود و کاهش توان صادراتی این زنجیره به سرعت بر تراز ارزی اثرگذار است.

گره‌های بروکراتیک در مسیر خودتأمینی خوراک

در حوزه اقدامات ساختاری، هرچند طرح‌هایی نظیر توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی در مخازن سراجه قم و شوریجه خراسان برای تخلیه روزانه بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب گاز در دستور کار قرار دارد و هلدینگ‌های صنعتی پیشنهاد سرمایه‌گذاری برای استحصال گاز از میادین پازنان و گردان را داده‌اند، اما این طرح‌ها همچنان در مراحل اداری و اجرایی با کندی مواجه است.

بررسی روندهای حاکم بر تراز انرژی نشان می‌دهد راهبرد کوتاه‌مدت مدیریت بحران از طریق قطع خوراک صنایع، کارایی اقتصادی خود را از دست داده و به مانعی جدی در مسیر رشد صنعتی بدل شده است. صنعت پتروشیمی نیازمند تغییر رویکرد از یک مصرف‌کننده منفعل به سرمایه‌گذار فعال در بخش بالادستی است؛ روندی که تحقق آن در گرو تسهیل مجوزها برای توسعه میادین گازی اختصاصی توسط بخش خصوصی و تسریع در اجرای طرح‌های فشارافزایی پارس جنوبی خواهد بود. تا زمانی که این تغییر ساختاری در الگوی سرمایه‌گذاری و مصرف محقق نشود، ناترازی گاز همچنان در فصول سرد سال به‌عنوان ترمزی بر توان ارزآوری و ثبات مالی صنایع صادرات‌محور کشور عمل خواهد کرد.